W dietach domowych dla psów najczęściej mówi się o wapniu, fosforze, cynku, jodzie albo witaminie D. Mangan pojawia się rzadziej, bo nie kojarzy się z jednym prostym objawem i zwykle nie widać go na etykiecie produktu. To błąd. Badania nad dietami domowymi i surowymi pokazują, że mangan potrafi być jednym z niedoszacowanych składników.

Mangan jest potrzebny między innymi do pracy enzymów, metabolizmu oraz prawidłowego tworzenia kości, chrząstki i tkanki łącznej. Zapotrzebowanie nie jest duże, ale jeśli dieta opiera się głównie na mięsie, podrobach, jajach i kościach, łatwo go nie dowieźć.

Co pokazują badania

W badaniu Stockmana i wsp. z 2013 roku oceniono 200 przepisów na domowe diety bytowe dla dorosłych psów [1]. Aż 95% przepisów miało przynajmniej jeden składnik poniżej zaleceń NRC lub AAFCO, a 83,5% miało kilka niedoborów naraz. Wśród najczęściej brakujących minerałów były cynk (poniżej zaleceń w 69% przepisów), miedź (54%) i wapń (35%) — to pokazuje, jak łatwo w diecie domowej przeoczyć właśnie mikroelementy.

Jeszcze mocniejszy sygnał, tym razem wprost o manganie, pojawia się w badaniu gotowych surowych diet opisanych jako pełnoporcjowe. Moravszki i wsp. przebadali 33 gotowe surowe karmy dla psów dostępne na rynku [2]. Żadna nie spełniła wszystkich zaleceń mineralnych FEDIAF, a mangan był poniżej zalecanego poziomu w 23 produktach, czyli w 69,7% próbek.

To nie znaczy, że każda dieta domowa albo każda dieta BARF jest niedoborowa. Znaczy to raczej, że bez liczenia i bez wiarygodnych danych o składnikach bardzo łatwo przeoczyć mangan.

Dlaczego dieta mięsna ma z tym problem

Mięso mięśniowe zwykle zawiera bardzo mało manganu. W danych USDA FoodData Central wartości dla surowego mięsa są często śladowe, np. mielona wołowina lub kurczak mają około setnych części miligrama na 100 g [8]. Jaja i nabiał również nie są mocnym źródłem manganu. Podroby wypadają lepiej, ale zwykle stanowią tylko część receptury, więc same nie rozwiązują problemu.

Więcej manganu bywa w produktach roślinnych, ziarnach, nasionach, niektórych warzywach i algach. Ale w dietach psów nie zawsze używa się ich dużo, a część z nich ma swoje ograniczenia żywieniowe. Dlatego mangan często wymaga osobnej kontroli, a nie założenia, że „jakoś się uzbiera”.

Normy: ile manganu potrzebuje pies

Dla dorosłych psów praktyczny punkt odniesienia to około 1,2–1,7 mg manganu na 1000 kcal diety, zależnie od normy. NRC podaje około 1,2 mg/1000 kcal [3], AAFCO odpowiada około 1,25 mg/1000 kcal [5], a FEDIAF 2025 dla dorosłych psów podaje 1,44–1,67 mg/1000 kcal, zależnie od przyjętego pobrania energii [4].

W generatorze diet najlepiej patrzeć właśnie na mg/1000 kcal, bo sama zawartość w 100 g produktu nie mówi jeszcze, ile pies realnie dostanie w dziennej porcji.

Algi mogą pomagać, ale nie zawsze da się je policzyć

Algi morskie, np. Ascophyllum nodosum, są często stosowane w dietach BARF jako źródło jodu. Mogą też zawierać mangan i inne mikroelementy. Problem polega na tym, że producenci zwykle deklarują jod, popiół, białko czy tłuszcz, ale nie zawsze podają mangan.

To nie musi oznaczać błędu producenta. Przepisy UE dotyczące znakowania pasz wymagają deklarowania określonych informacji, a naturalnie występujące mikroelementy nie zawsze muszą być pokazane jako osobna liczba [6]. FEDIAF w kodeksie znakowania karm wyjaśnia też, że wartość w sekcji dodatków może oznaczać ilość dodaną do receptury, a nie całkowitą ilość danego pierwiastka w gotowym produkcie [7].

Dla opiekuna i dla generatora diet efekt jest prosty: brak manganu na etykiecie nie oznacza, że produkt go nie zawiera. Oznacza, że nie da się go pewnie policzyć.

Dlaczego to ważne w praktyce

Przykład: jeśli alga zawiera 2,3 mg manganu na 100 g, to 1 g takiej algi wnosi tylko 0,023 mg manganu. To niewiele w porównaniu z zapotrzebowaniem liczonym na 1000 kcal. Dodatkowo algi dawkuje się ostrożnie ze względu na jod, więc nie można po prostu zwiększać ich ilości tylko po to, żeby podnieść mangan.

Dlatego algi można traktować jako potencjalne źródło manganu, ale tylko wtedy, gdy producent podaje konkretną zawartość, najlepiej w mg/kg albo mg/100 g. Bez takiej informacji bezpieczniej liczyć je przede wszystkim jako źródło jodu, a mangan kontrolować osobno.

Co zapamiętać

Mangan jest jednym z tych składników, których nie widać na pierwszy rzut oka. Dieta może wyglądać naturalnie, różnorodnie i „bogato”, a mimo to mieć za mało manganu. Szczególnie dotyczy to receptur opartych głównie na mięsie, podrobach, kościach, jajach i małych ilościach dodatków roślinnych.

Najbezpieczniejsze podejście to nie zgadywać. W diecie domowej mangan powinien być liczony tak samo świadomie jak wapń, fosfor, cynk czy jod. Jeśli produkt ma być źródłem manganu, potrzebna jest konkretna deklaracja producenta albo wiarygodna analiza surowca.

Źródła

Stockman, J., Fascetti, A. J., Kass, P. H., Larsen, J. A. (2013). Evaluation of recipes of home-prepared maintenance diets for dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 242(11), 1500–1505. https://doi.org/10.2460/javma.242.11.1500
Moravszki, L. i wsp. (2025). Assessment of mineral adequacy in preprepared raw dog foods labeled as complete. Scientific Reports, 15, 43447. https://doi.org/10.1038/s41598-025-27388-w
National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10668
FEDIAF (2025). Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs. https://europeanpetfood.org/wp-content/uploads/2025/09/FEDIAF-Nutritional-Guidelines_2025-ONLINE.pdf
AAFCO. Dog Food Nutrient Profiles. https://www.aafco.org/wp-content/uploads/2023/01/Pet_Food_Report_2013_Annual-Appendix_B.pdf
Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:02009R0767-20180101
FEDIAF. Code of Good Labelling Practice for Pet Food. https://europeanpetfood.org/wp-content/uploads/2022/02/FEDIAF_labeling_code_2019_onlineOctober2019.pdf
USDA FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-search