Fosfor to jeden ze składników mineralnych, które mają największe znaczenie w diecie kota. Jest niezbędny dla pracy każdej komórki organizmu, a zarówno zbyt wysoka, jak i za niska podaż w diecie mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia naszego pupila. Duże znaczenie ma forma, w jakiej fosfor trafia do miski, a co za tym idzie biodostępność pierwiastka.
Zapotrzebowanie i regulacja stężenia
Fosfor w organizmie zmagazynowany jest głównie w tkance kostnej. Wchłanianie z przewodu pokarmowego, wydalanie oraz regulacja stężenia we krwi są kontrolowane przez hormony, zależne także od poziomu wapnia. Stąd zawartość fosforu w diecie i zapotrzebowanie organizmu należy zawsze rozpatrywać w parze z wapniem, biorąc pod uwagę stosunek wapnia do fosforu (Ca:P). Fosfor jest niezbędny na każdym etapie życia, ale zapotrzebowanie na niego zmienia się wraz z wiekiem. Największe jest u młodych zwierząt w okresie wzrostu, kiedy organizm wykorzystuje rezerwy do prawidłowego wykształcenia kości. Wchłanianie fosforu w przeważającej ilości odbywa się w jelicie cienkim z udziałem transporterów regulowanych fosforem i cholekalcyferolem (aktywną formą witaminy D). W określonych warunkach fosfor po przefiltrowaniu może ulegać reabsorpcji w nerkach. Na nerkowy próg wydalania fosforu (stężenie fosforu, powyżej którego nie jest już filtrowany i ulega reabsorpcji) wpływa PTH (parathormon), produkowany przez przytarczyce. Przypuszcza się, że endogenne straty nerkowe zależą od stosunku Ca:P. Istnieje korelacja między stosunkiem Ca:P a pobraniem fosforu; im niższa wartość, tym większy wpływ pobrania fosforu na jego wydalanie przez nerki. Wydalanie fosforu wraz z kałem zależy zarówno od jego pobrania, jak i od stosunku Ca:P.
Jaką rolę pełni fosfor?
Fosfor jest makroelementem, będącym w głównej mierze budulcem kości i zębów. Uczestniczy w wielu przemianach metabolicznych na poziomie komórkowym, biorąc udział w wytwarzaniu i magazynowaniu energii w postaci ATP. Jako składnik fosfolipidów wchodzi w skład błon komórkowych. Jest także konieczny do powstawania DNA i RNA. Działanie zakwaszające oraz rola w buforze fosforanowym powodują, że fosfor pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.
Jak zapewnić fosfor w diecie?
Głównym źródłem naturalnym w diecie są mięso mięśniowe, zarówno czerwone, jak i drobiowe oraz podroby, a także ryby i mączka kostna. Jako nieorganiczne źródła fosforu stosuje się w suplementach fosforan wapnia, sodu czy potasu. Biodostępność fosforu jest zróżnicowana. W ostatnim czasie dużo mówi się o wymienionych wyżej wysoce przyswajalnych dodatkach nieorganicznych, które jednak muszą być stosowane ostrożnie. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na fosfor w diecie kotów z chorobami nerek.
Nadmiar fosforu a praca nerek
U kotów z przewlekłą chorobą nerek zdolność wydalania fosforu znacząco się zmniejsza. Może pojawić się hiperfosfatemia oraz zaburzenia gospodarki mineralnej i układu kostnego. Stwierdzono, że zbyt wysoki poziom fosforu może nasilać objawy choroby i powikłania. Dochodzi do mineralizacji tkanek miękkich i zaburzeń pracy nerek. Podwyższone stężenie fosforu we krwi wywołuje wydzielanie hormonów, mogących powodować resorpcję kości. Dodatkowo występują też problemy z układem sercowo-naczyniowym.
Niedobór fosforu
Zbyt niski poziom fosforu również może stanowić zagrożenie. U kotów z przewlekłą niewydolnością nerek, ze względu na sprzężenie z wapniem, często powoduje hiperkalcemię. Zbyt niskie stężenie fosforu we krwi może osłabiać mineralizację kości i zębów, zwłaszcza u zwierząt rosnących, co skutkuje osłabionym wzrostem. Mogą pojawić się problemy z pracą mięśni, a także zaburzenia metabolizmu.
Ze względu na silną korelację z wapniem i szereg zagrożeń wywoływanych zarówno niedoborem, jak i nadmiarem fosforu w diecie kotów, wszelkiego rodzaju suplementację najlepiej skonsultować z lekarzem weterynarii, który wskaże, czy jest ona wymagana dla konkretnego zwierzęcia w odniesieniu do jego wieku i stanu zdrowia.
Źródła:
- Stockman, J. (2024). Dietary phosphorus and renal disease in cats: Where are we? Journal of Feline Medicine and Surgery, 26(10), 1–6.
- Kienzle, E., Thielen, C., & Pessinger, C. (1998). Investigations on phosphorus requirements of adult cats. The Journal of Nutrition, 128(12 Suppl.), 2598S–2600S.