Thiamine (vitamine B1) behoort tot de groep wateroplosbare vitaminen. Het wordt niet in voldoende hoeveelheden in het lichaam van een kat opgeslagen en moet daarom regelmatig via de voeding worden aangevoerd. Zo wordt voorkomen dat de volledige voorraad, die binnen enkele weken uitgeput raakt, wordt verbruikt. Niet alle vormen van thiamine in het lichaam zijn volledig in kaart gebracht. Sommige commerciële kattenvoeders zijn echter van de markt gehaald omdat ze te weinig thiamine bevatten, wat het belang van deze vitamine onderstreept.
Welke rol speelt thiamine?
Thiamine is een zeer belangrijke vitamine in de voeding van katten. Een tekort kan ernstige, gezondheidsbedreigende en vaak blijvende gevolgen hebben. In de vorm van TDP (thiaminedifosfaat) is het betrokken bij de koolhydraatstofwisseling en de synthese van nucleotiden. Het draagt ook bij aan de normale werking van het zenuwstelsel, waarschijnlijk zowel in vrije vorm als gebonden aan fosfaatgroepen.
In welke voedingsmiddelen komt thiamine voor?
Katten maken zelf geen thiamine aan en moeten het daarom via hun voeding binnenkrijgen. Hun dagelijkse behoefte blijkt twee tot vier keer zo groot te zijn als die van honden. Dit houdt verband met de stofwisseling, maar de precieze oorzaken van dit verschil zijn nog niet bekend. De belangrijkste bronnen van thiamine in een BARF-voeding zijn runder-, gevogelte- en lamshart. Iets kleinere hoeveelheden zijn te vinden in varkensvlees, lever, eidooiers en biergist. Wees extra voorzichtig met het rauw voeren van bepaalde vissoorten, zoals karper, haring en makreel. Deze bevatten het enzym thiaminase, dat thiamine afbreekt. Overmatige consumptie van deze vissoorten kan daarom een tekort veroorzaken. Dit kan worden voorkomen door vissen zonder thiaminase te kiezen (bijvoorbeeld zalm, forel, kabeljauw of heilbot) of door de vis te verhitten (koken). Invriezen maakt thiaminase niet onwerkzaam.
Hoe zit het met koken?
Bij koken gaat vitamine B1 verloren, omdat de vitamine gevoelig is voor hoge temperaturen. Hoeveel thiamine verloren gaat, hangt af van de temperatuur, de kookduur en de bereidingswijze. Een deel kan in het kookvocht terechtkomen. Gooi dit daarom bij voorkeur niet weg, maar voeg het toe aan de voerbak. Bij het bepalen van het thiaminegehalte in de maaltijd van uw kat moet met al deze factoren rekening worden gehouden, naast de behoeftewaarden van FEDIAF en NRC.
Hoe kan een tekort worden voorkomen?
Thiamine wordt niet in voldoende hoeveelheden in het lichaam opgeslagen; een overschot wordt via de urine uitgescheiden. De belangrijkste manier om een tekort te voorkomen, is daarom om thiamine regelmatig via de voeding aan te bieden. Bij zelfbereide voeding is het ook belangrijk om rekening te houden met antithiamineverbindingen (thiamine-antagonisten) in afzonderlijke ingrediënten. Deze veranderen de chemische structuur van thiamine en maken de vitamine daardoor onwerkzaam. Ze kunnen zowel synthetisch als natuurlijk van oorsprong zijn. Tot deze verbindingen behoren de enzymen die thiaminasen worden genoemd. Zoals hierboven vermeld, komen ze voor in sommige vissen, maar ook in bepaalde schaal- en schelpdieren en bacteriën. Hun gevoeligheid voor warmte varieert. Daarom is het zelfs na koken niet altijd zeker dat ze volledig geïnactiveerd zijn, en kan het regelmatig voeren van zulke producten tot een thiaminetekort leiden. Zwavelverbindingen zetten thiamine op hun beurt om in thiaminedisulfide, dat een lage biologische beschikbaarheid heeft. Wees daarom voorzichtig met vlees dat met sulfieten is geconserveerd. Onderzoek heeft aangetoond dat eiwitten en vetten in de voeding de metabole behoefte aan vitamine B1 sterker verlagen dan koolhydraten. Dit houdt waarschijnlijk verband met de rol van thiamine in de koolhydraatstofwisseling en de verhoogde behoefte eraan in de citroenzuurcyclus (tijdens de afbraak van koolhydraten uit de voeding). Een kat krijgt de aanbevolen regelmatige dosis thiamine evenmin binnen wanneer de totale voedselopname afneemt, bijvoorbeeld bij anorexie of hyporexie. Symptomen van een thiaminetekort zijn verlies van gezichtsvermogen, verwijde pupillen die niet op licht reageren, coördinatiestoornissen, een scheve stand van de kop, ataxie en stuiptrekkingen, evenals een verminderde eetlust en apathie. Laboratoriumonderzoek heeft ook veranderingen op weefselniveau aangetoond, zoals necrose van hersenweefsel en bloedingen aan de randen.
Een teveel aan thiamine
Bij een natuurlijke, goed uitgebalanceerde BARF-voeding loopt uw kat geen risico op een teveel aan thiamine. Een overschot wordt voortdurend door de nieren gefilterd en via de urine uitgescheiden.
Bronnen
- Moon, S.-J., Kang, M.-H., & Park, H.-M. (2013). Clinical signs, MRI features, and outcomes of two cats with thiamine deficiency secondary to diet change. Journal of Veterinary Science, 14(4), 499–502.
- Kritikos, G., Parr, J. M., & Verbrugghe, A. (2017). The role of thiamine and effects of deficiency in dogs and cats. Veterinary Sciences, 4(4), Article 59.
- National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, hoofdstuk 6. National Academies Press.
- Hilker DM, Peter OF (1966). Thiaminase in Fishery Products: A Review.