Tiamina (witamina B1) należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie. Nie jest magazynowana w organizmie kota w wystarczającej ilości, z tego powodu musi być regularnie dostarczana wraz z pożywieniem. Pozwala to na uniknięcie wykorzystania całości rezerw, które wyczerpują się w ciągu kilkunastu dni. Nie wszystkie formy tiaminy w organizmie zostały dokładnie poznane, ale niektóre karmy komercyjne zostały wycofane z powodu jej zbyt małej ilości, co podkreśla znaczenie tej witaminy.
Jaką rolę pełni tiamina?
Tiamina jest witaminą o bardzo dużym znaczeniu w diecie kota, a jej niedobór może doprowadzić do poważnie zagrażających zdrowiu, często trwałych skutków. W postaci TDP (difosforanu tiaminy) uczestniczy w metabolizmie węglowodanów i syntezie nukleotydów. Odpowiada także za prawidłową pracę układu nerwowego, prawdopodobnie w postaci wolnej i związanej z grupami fosforanowymi.
W jakich produktach można ją znaleźć?
Koty nie syntetyzują tiaminy, dlatego musimy ją dostarczyć wraz z pożywieniem. Stwierdzono, że dzienne zapotrzebowanie jest u nich od dwóch do czterech razy większe niż u psów. Jest to związane z metabolizmem, jednak dokładne przyczyny tych różnic nie zostały jeszcze poznane. Głównym źródłem tiaminy w diecie BARF są serca wołowe, drobiowe i jagnięce. W nieco mniejszej ilości znajdziemy ją w mięsie wieprzowym, wątrobie, żółtkach jaj oraz drożdżach browarniczych. Szczególną ostrożność musimy zachować podając surowe ryby niektórych gatunków, takich jak karp, śledź czy makrela. Zawierają one enzym - tiaminazę, który powoduje rozkład tiaminy. Nadmierne spożycie tych ryb może zatem powodować jej niedobór. Możemy tego uniknąć poprzez wybór ryb bez tiaminazy (np. łosoś, pstrąg, dorsz lub halibut) bądź poddając ryby obróbce termicznej (gotowaniu). Mrożenie nie powoduje inaktywacji tiaminazy.
Co z gotowaniem?
Gotowanie powoduje straty witaminy B1, ponieważ jest wrażliwa na wysoką temperaturę. Ilość utraconej tiaminy zależy od temperatury, czasu trwania czy sposobu gotowania. Część może przechodzić do wywaru, warto się go zatem nie pozbywać, ale dodać do miski. To wszystko, poza wartościami zapotrzebowania z FEDIAF i NRC trzeba uwzględnić ustalając jej zawartość w posiłku naszego kota.
Jak uniknąć niedoboru?
Tiamina nie jest gromadzona w organizmie w wystarczającej ilości, nadmiar wydalany jest wraz z moczem. Najważniejszym sposobem zapobiegania niedoborowi jest zatem regularne dostarczanie jej wraz z pożywieniem. W diecie domowej warto również zwrócić uwagę na obecność związków antytiaminowych (antagonistów tiaminy) w poszczególnych produktach. Powodują zmianę struktury chemicznej tiaminy, a w efekcie jej dezaktywację. Mogą być pochodzenia zarówno syntetycznego, jak i naturalnego. Takie związki to tiaminazy, należące do enzymów. Występują, jak już wyżej wspomniano, w niektórych rybach, ale też wybranych skorupiakach i bakteriach. Ich wrażliwość na temperaturę jest różna, stąd nawet po ugotowaniu nie zawsze mamy pewność, że są już nieaktywne w 100%, a regularne podawanie takich produktów skutkuje niedoborami tiaminy. Z kolei związki siarki przekształcają tiaminę w dwusiarczek tiaminy, o słabej biodostępności dla organizmu, stąd należy uważać na mięso konserwowane siarczynami. W badaniach stwierdzono, że białka i tłuszcze w diecie bardziej zmniejszają zapotrzebowanie metaboliczne na witaminę B1 w porównaniu z węglowodanami. Jest to zapewne związane z rolą tiaminy w metabolizmie węglowodanów i jej zwiększonym zapotrzebowaniem w cyklu Krebsa (podczas katabolizmu węglowodanów z pożywienia). Zalecana, regularna dawka tiaminy nie jest także dostarczana do organizmu kota w przypadku ogólnego zmniejszenia ilości przyjmowanego pożywienia, np. przy anoreksji czy hiporeksji. Do objawów niedoboru tiaminy należą: utrata wzroku, rozszerzenie źrenic przy jednoczesnym braku reakcji na światło, zaburzenia koordynacji, przechylenie głowy, ataksja, czy drgawki, a także osłabiony apetyt i apatia. Badania laboratoryjne wykazały również zmiany na poziomie tkanek, takie jak martwica w obrębie tkanki mózgowej i wylewy krwi na obrzeżach.
Nadmiar tiaminy
Przy naturalnej, dobrze zbilansowanej diecie BARF naszemu kotu nie grozi nadmiar tiaminy. W przypadku nadwyżki, na bieżąco jest filtrowana przez nerki i wydalana z moczem.
Źródła
- Moon, S.-J., Kang, M.-H., & Park, H.-M. (2013). Clinical signs, MRI features, and outcomes of two cats with thiamine deficiency secondary to diet change. Journal of Veterinary Science, 14(4), 499–502.
- Kritikos, G., Parr, J. M., & Verbrugghe, A. (2017). The role of thiamine and effects of deficiency in dogs and cats. Veterinary Sciences, 4(4), Article 59.
- National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, rozdz. 6. National Academies Press.
- Hilker DM, Peter OF (1966). Thiaminase in Fishery Products: A Review.