Jod należy do mikroelementów, co oznacza, że organizm psa potrzebuje go w śladowej ilości. Mimo tego, jego rola jest nie do przecenienia. Samo mięso i podroby w diecie BARF nie są wystarczające aby pokryć zapotrzebowanie na ten pierwiastek, stąd z reguły potrzebna jest suplementacja, najlepiej preparatami opartymi na składnikach pochodzenia naturalnego. Ważne jest, aby zawsze pamiętać o dokładnym obliczeniu dawki właściwej dla naszego czworonoga na podstawie wytycznych podanych przez FEDIAF i norm NRC, ponieważ zarówno nadmiar, jak i niedobór jodu mogą być groźne dla zdrowia.
Jakie funkcje pełni jod?
Jod przede wszystkim stanowi składnik hormonów tarczycy takich jak tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3). Hormony te pełnią wiele istotnych funkcji w organizmie. Odpowiadają za prawidłową termoregulację i regulują metabolizm. Ich rola w procesach rozrodczych jest nieodzowna. Uczestniczą także w pracy układu krwionośnego i mięśniowego. Mają duże znaczenie u zwierząt młodych, zapewniając właściwy wzrost i rozwój fizyczny, ale też psychiczny. Jest to związane z oddziaływaniem na przysadkę mózgową i gonady. Są też konieczne w różnicowaniu i dojrzewaniu tkanek. Jod wspomaga również utrzymanie prawidłowej kondycji skóry i sierści.
Regulacja stężenia we krwi
Jod regularnie wychwytywany jest przez tarczycę w wyniku transportu aktywnego. Dzięki temu mechanizmowi, przy odpowiedniej podaży jego dopływ jest utrzymywany na mniej więcej stałym poziomie, choć w osoczu krwi zawartość jodków jest zmienna. W regulacji wychwytu jodu przez komórki tarczycy bierze też udział hormon tyreotropowy (TSH) uwalniany przez przysadkę mózgową. Działanie hormonów tarczycy jest poza tym kontrolowane za pomocą neuroprzekaźników, hormonów i enzymów w ośrodkowym układzie nerwowym, przysadce mózgowej, układzie krwionośnym i tkankach obwodowych.
Czy konieczna jest suplementacja?
Zapotrzebowanie na jod zależy od stanu fizjologicznego i diety psa. Zwiększa się u suk w okresie laktacji, z racji tego, że ok. 10% mikroelementu organizm pozbywa się wraz z mlekiem. Jeśli chodzi o dietę, podaż jodu musi być większa, gdy występuje w niej stosunkowo duża zawartość substancji wolotwórczych (tzw. goitrogenów), utrudniających wchłanianie jodu i zaburzających pracę tarczycy. Zawierają je: groch, orzeszki ziemne, soja oraz siemię lnianie. Suplementacja jodu jest też często wskazana w przypadku nadmiaru wybranych substancji mineralnych w diecie, takich jak: arsen, bromki, fluorki, kobalt, potas, wapń czy mangan. Prawidłowy poziom jodu, który jest wymagany dla naszego zwierzęcia najlepiej określić na podstawie wytycznych FEDIAF i norm NRC. W przypadku zwierząt chorych najlepiej skonsultować się z lekarzem weterynarii, aby uniknąć ryzyka działań niepożądanych w wyniku np. interakcji z innymi suplementami czy lekami. Stosując dodatek jodu w diecie łatwo jest przedobrzyć, ponieważ często wykorzystywane są preparaty pochodzenia naturalnego, najczęściej na bazie alg Kelp, w których stężenie pierwiastka może być zmienne w poszczególnych partiach. Jest to zależne m.in. od czasu czy miejsca zbioru, stopnia zanieczyszczenia zbiornika wodnego czy części organizmu, z której pochodzą. Zawsze należy więc dokładnie czytać skład na danym opakowaniu.
Źródła w diecie
Mięso i podroby są umiarkowanym źródłem jodu w diecie i nie będą same w sobie wystarczające dla pokrycia zapotrzebowania. Bogatszym źródłem są ryby morskie, jaja i sól jodowana. Bardzo często podaje się suplementy na bazie alg morskich Kelp, o bardzo dużej, lecz także, jak wspomniano wyżej i zmiennej zawartości jodu.
Co powoduje zbyt mała zawartość jodu w diecie?
Niedobór jodu w diecie powoduje zaburzenia pracy tarczycy i zbyt małą produkcję hormonów T3 i T4, co oznacza niedoczynność tarczycy, dość rzadko stwierdzaną u psów. Może jednak wystąpić u psów żywionych dietą BARF bez lub z nieodpowiednią suplementacją i takie przypadki są potwierdzone. Obserwowano wtedy obustronne powiększenie płatów tarczycy i niewielkie zwiększenie masy ciała. Po zapewnieniu prawidłowej podaży jodu w diecie tarczyca powracała do normalnej czynności. Zbyt mała ilość jodu w diecie suki w ciąży lub karmiącej może wywoływać zaburzenia rozwojowe u potomstwa.
Czy jod można przedawkować?
Niestety stosując nieuważnie suplementację, jod łatwo jest przedawkować. Zbyt duże stężenie także może wywołać problemy czynnościowe tarczycy i jej niedoczynność. Objawy nie zawsze można zauważyć od razu. Są zależne od wieku i stanu zdrowia zwierzęcia, a także dawki i czasu narażenia organizmu na nadmiar jodu. Należą do nich: apatia, spadek aktywności, wzrost masy ciała, który nie wynika z diety oraz gorsza tolerancja zimna. Kondycja sierści pogarsza się. Szczególnie ryzykowne może być przedawkowanie jodu u szczeniąt, o bardzo wrażliwym układzie hormonalnym.
Źródła
- Wedekind, K. J., Yu, S., Kats, L., Paetau-Robinson, I., & Cowell, C. S. (2010). Micronutrients: Minerals and vitamins. W M. S. Hand, C. D. Thatcher, R. L. Remillard, P. Roudebush, & B. J. Novotny (Eds.), Small Animal Clinical Nutrition (5th ed., Chapter 6). Mark Morris Institute.
- Lim, S., Sohn, S.-J., & Hong, Y.-J. (2026). Case report: Diet-associated iodine-deficiency goitrous hypothyroidism in a dog: A longitudinal clinical, endocrine, and ultrasonographic evaluation. Frontiers in Veterinary Science, 13, Article 1761152.
- Castillo, V. A., Lalia, J. C., Junco, M., Sartorio, G., Márquez, A., Rodriguez, M. S., & Pisarev, M. A. (2001). Changes in thyroid function in puppies fed a high iodine commercial diet. The Veterinary Journal, 161(1), 80–84.