Terug naar de kennisbank

Vitamine A (Retinol) in de voeding van honden en katten

Een korte gids over de rol van Vitamine A (Retinol) in de voeding van honden en katten.

Vitamine A (Retinol)

Dit is een in vet oplosbare vitamine, wat betekent dat het lichaam het overschot niet via de urine uitscheidt, maar opslaat in de lever en het vetweefsel. Het is essentieel voor een goed gezichtsvermogen (het vormt rhodopsine in het netvlies), het behoud van een gezonde huid en slijmvliezen, en is cruciaal voor de ontwikkeling van foetussen en het functioneren van het immuunsysteem [1] [2].

Waar komt het in voor: Lever (de belangrijkste en vrijwel enige bron van retinol in BARF), eidooiers, vette zeevis, levertraan (visolie). Het vitamine A-gehalte in lever is extreem variabel — runderlever bevat bij benadering 16.000–50.000 IU/100 g, kippenlever bevat meestal minder, en de waarden kunnen per partij aanzienlijk verschillen [2]. De standaard van 5% lever in het dieet is een uitgangspunt, geen strikte regel — het gaat om de berekening van het volledige menu [1].

Soortspecifieke verschillen

Honden (facultatieve carnivoren): Zij kunnen vitamine A uit twee bronnen halen. Ze kunnen kant-en-klare retinol uit vlees opnemen, maar ze kunnen ook plantaardige bètacaroteen (bijv. uit wortels) in hun darmen omzetten in de actieve vorm van vitamine A. In de praktijk van een rauw dieet dat rijk is aan retinol uit lever, is dit proces echter van marginaal belang en de efficiëntie ervan neemt af met de leeftijd [2].

Katten (obligate carnivoren): Zij beschikken niet over het enzym dat nodig is om plantaardig caroteen om te zetten. Voor een kat is een wortel wat betreft vitamine A volledig nutteloos. Een kat moet via het dieet uitsluitend de kant-en-klare, actieve vorm van vitamine A (retinol) binnenkrijgen, die alleen in dierlijke weefsels voorkomt [3]. Dit is een van de redenen waarom lever in het dieet van een kat absoluut noodzakelijk is.

Tekort: Bij dieren die een correct uitgebalanceerd dieet krijgen, komt een tekort zeer zelden voor, omdat de reserves in de lever voldoende zijn voor maanden. Het treedt meestal op bij het voeren van uitsluitend spiervlees zonder toevoeging van lever gedurende vele weken, of bij ernstige darmziekten. Symptomen zijn onder meer verslechterd zicht in het donker (nachtblindheid), een droge en schilferige huid, een verzwakt immuunsysteem en bij pups en kittens verstoringen in de botgroei [1].

Overschot: In de BARF-praktijk is dit een vaker voorkomend en belangrijker probleem dan een tekort, omdat vitamine A zich ophoopt in de lever en niet snel wordt uitgescheiden [1]. Een chronisch overschot leidt tot pijnlijke, onomkeerbare botveranderingen — met name vergroeiingen in de nekwervels (deformerende spondylose), stijfheid in de nek en bewegingsarmoede. Katten zijn in de diergeneeskunde het klassieke model voor deze aandoening [4]. De meest voorkomende oorzaak is de cumulatie van retinolbronnen: lever in het menu + levertraan of visolie + gedroogde leversnacks + supplementen. Een eenmalige grotere portie lever veroorzaakt geen ramp — het probleem is een herhaaldelijk overschot gedurende weken en maanden [5]. Gedroogde leversnacks zijn een valkuil: 30–40 g gedroogde lever komt overeen met 200–300 g verse lever.

Interacties

Vitamine A en vitamine D zijn beide in vet oplosbaar en worden opgeslagen in de lever — een hoog niveau van de een remt de werking van de ander. Dit is nog een argument om niet te overdrijven met lever. Vitamine E beschermt vitamine A tegen oxidatie, dus bij diëten met veel lever stijgt de behoefte aan vitamine E [2]. Dracht, pups/kittens en leveraandoeningen zijn situaties waarin het raadzaam is het recept te overleggen met een dierenarts.

Bronnen

  1. National Research Council (NRC) (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, hoofdstuk 5 — in vet oplosbare vitaminen. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats
  2. Shastak Y, Pelletier W (2024). Pet Wellness and Vitamin A: A Narrative Overview. Animals 14(7):1000. https://doi.org/10.3390/ani14071000
  3. Schweigert FJ, Raila J, Wichert B, Kienzle E (2002). Cats Absorb β-Carotene, but It Is Not Converted to Vitamin A. J Nutr 132(6):1610S-1612S. https://doi.org/10.1093/jn/132.6.1610s
  4. Seawright AA, English PB, Gartner RJW (1967). Hypervitaminosis A and deforming cervical spondylosis of the cat. J Comp Pathol 77(1):29-39. https://doi.org/10.1016/s0021-9975%2867%2980004-5
  5. Morris PJ, Salt C, Raila J et al. (2012). Safety evaluation of vitamin A in growing dogs. British Journal of Nutrition 108(10):1800-1809. https://doi.org/10.1017/S0007114512000128