Mangan w diecie psa: normy dla zdrowego dorosłego

Mangan łatwo przeoczyć w diecie zdrowego dorosłego psa. Sprawdź normy utrzymania, źródła i ograniczenia danych z etykiet.

Miska z surowym mięsem, podrobami, żółtkiem i truskawkami trzymana w ogrodzie

Ten tekst dotyczy wyłącznie bilansowania diety zdrowego dorosłego psa w okresie utrzymania. Nie obejmuje wzrostu, ciąży, laktacji ani diet stosowanych przy chorobach — w tych sytuacjach potrzebne są odrębne wartości i indywidualny plan żywienia.

W domowych dietach dla zdrowych dorosłych psów dużo mówi się o wapniu, fosforze, cynku, jodzie i witaminie D. Mangan pojawia się rzadziej, choć bez wiarygodnych danych o składnikach także łatwo go przeoczyć.

Mangan uczestniczy między innymi w działaniu enzymów oraz tworzeniu kości, chrząstki i tkanki łącznej. Sama obecność mięsa, podrobów, jaj i kości nie gwarantuje jednak, że gotowa receptura pokryje jego normę. Trzeba policzyć całą dietę i odnieść wynik do jej kaloryczności.

Co naprawdę pokazują badania

Stockman i wsp. ocenili 200 opublikowanych przepisów na domowe diety bytowe dla dorosłych psów [1]. W 190 z 200 przepisów (95%) wartości przynajmniej jednego niezbędnego składnika były poniżej zaleceń NRC lub AAFCO. W 167 z 200 przepisów (83,5%) wartości kilku składników były poniżej zaleceń NRC. Wartości cynku były poniżej odpowiednich zaleceń w 138 przepisach (69%), miedzi w 108 (54%), a wapnia w 70 (35%). Te wyniki dotyczą zbioru przepisów, a nie każdego domowego jadłospisu ani stanu odżywienia konkretnego psa.

Moravszki i wsp. zbadali 33 gotowe surowe karmy oznaczone jako pełnoporcjowe, kupione na rynku węgierskim i pochodzące od sześciu producentów [2]. Żaden z analizowanych produktów nie spełnił wszystkich porównywanych zaleceń mineralnych FEDIAF. Wartość manganu była poniżej poziomu odniesienia w 23 z 33 produktów (69,7%). To ważny sygnał z konkretnej próby rynkowej, ale nie dowód, że każda gotowa karma surowa lub każda indywidualna dieta ma za mało manganu.

Dlaczego trzeba liczyć konkretną recepturę

Niektóre popularne mięsa mają śladowe ilości manganu. USDA FoodData Central podaje 0,010 mg/100 g dla surowej mielonej wołowiny 90/10 (FDC 174030) oraz 0,011 mg/100 g dla surowej piersi kurczaka bez skóry i kości (FDC 171077) [8]. Nie oznacza to, że każde mięso ma identyczny skład, ale pokazuje, dlaczego same duże porcje tych dwóch produktów nie zapewnią dużo manganu.

Mangan mogą wnosić także inne składniki, na przykład niektóre nasiona, produkty roślinne lub algi. O wyniku decydują jednak dokładny produkt i jego ilość w całej recepturze. Dlatego nie warto zakładać, że mangan „uzbiera się” bez sprawdzenia danych.

Normy utrzymania: ile manganu przyjąć do obliczeń

Poniższe punkty odniesienia dotyczą zdrowych dorosłych psów w okresie utrzymania. Nie należy stosować ich do wzrostu, ciąży, laktacji ani diet klinicznych:

  • NRC podaje zalecaną podaż 1,2 mg manganu na 1000 kcal energii metabolicznej [3].
  • Profil AAFCO dla utrzymania dorosłego psa podaje minimum 5,0 mg/kg suchej masy. Przy założonej w tym profilu kaloryczności 4000 kcal/kg suchej masy odpowiada to 1,25 mg/1000 kcal [5].
  • FEDIAF 2025 podaje 1,44 mg/1000 kcal przy założonym pobraniu energii 110 kcal/kg BW^0.75 oraz 1,67 mg/1000 kcal przy 95 kcal/kg BW^0.75, gdzie BW oznacza masę ciała [4].

Te wartości służą do oceny receptury. Nie są rozpoznaniem niedoboru ani indywidualnym zaleceniem leczniczym dla konkretnego psa.

W generatorze diet najbardziej porównywalny jest wynik w mg/1000 kcal. Sama wartość w 100 g składnika nie uwzględnia ilości użytej w przepisie ani kaloryczności całej diety. Produkty z wysoką zawartością tego pierwiastka można sprawdzić w rankingu produktów bogatych w mangan.

Co można wyczytać z etykiety

W obowiązkowej deklaracji składników analitycznych pełnoporcjowej karmy dla psa przepisy UE wymieniają białko surowe, włókno surowe, oleje i tłuszcze surowe oraz popiół surowy — manganu nie ma na tej liście [6]. Jego brak na etykiecie nie oznacza więc, że produkt zawiera zero manganu.

Znaczenie ma też miejsce podania liczby. Kodeks znakowania FEDIAF wyjaśnia, że ilość w sekcji „dodatki” odnosi się do ilości dodanej, natomiast wartość w składnikach analitycznych oznacza całkowitą ilość oznaczoną w gotowym produkcie, czyli także część naturalnie obecną w surowcach [7]. Do dokładnego bilansowania potrzebna jest ta druga wartość albo wiarygodna analiza całkowitej zawartości przekazana przez producenta.

Algi: poprawne przeliczenie nie zastępuje analizy produktu

W badaniu dotyczącym suplementacji odsadzonych prosiąt autorzy wykonali charakterystykę chemiczną wykorzystanych alg. Badany materiał z Ascophyllum nodosum zawierał 100,80 mg manganu/kg w stanie, w jakim był podawany [9]. Przeliczenie wygląda tak:

100,80 mg/kg ÷ 1000 g/kg = 0,1008 mg/g

Jeden gram dokładnie tego badanego materiału zawierał więc około 0,101 mg manganu. Wyniku nie można przenieść na inny produkt ani partię bez ich własnej analizy. Jeśli produkt ma służyć także jako źródło jodu, obliczenie trzeba oprzeć na zadeklarowanej zawartości jodu i dawkowaniu podanym dla tego konkretnego produktu. Ponieważ naturalny suplement potrafi się różnić między partiami, zawsze sprawdź, czy wartość zadeklarowana na opakowaniu odpowiada temu, co wpisujesz do receptury — zobacz dlaczego partie suplementów różnią się między sobą.

Co zapamiętać

Badania pokazują, że wartości poniżej zaleceń zdarzają się w analizowanych zbiorach domowych przepisów i gotowych karm surowych. Nie pozwalają jednak stwierdzić, czy konkretny pies lub konkretny przepis ma niedobór.

W praktyce należy policzyć mangan w całej recepturze, przeliczyć wynik na 1000 kcal i porównać go z jasno wskazaną normą. Jeśli produkt ma być istotnym źródłem manganu, potrzebna jest wiarygodna informacja o jego całkowitej zawartości — nie samo przypuszczenie na podstawie nazwy składnika.

Źródła

  1. Stockman, J., Fascetti, A. J., Kass, P. H., Larsen, J. A. (2013). Evaluation of recipes of home-prepared maintenance diets for dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 242(11), 1500–1505. https://doi.org/10.2460/javma.242.11.1500
  2. Moravszki, L. i wsp. (2025). Assessment of mineral adequacy in preprepared raw dog foods labeled as complete. Scientific Reports, 15, 43447. https://doi.org/10.1038/s41598-025-27388-w
  3. National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats. The National Academies Press. https://nap.nationalacademies.org/resource/10668/dog_nutrition_final_fix.pdf
  4. FEDIAF (2025). Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs. https://europeanpetfood.org/wp-content/uploads/2025/09/FEDIAF-Nutritional-Guidelines_2025-ONLINE.pdf
  5. AAFCO (2014). Revised AAFCO Dog and Cat Food Nutrient Profiles. https://www.aafco.org/wp-content/uploads/2023/01/Pet_Food_Report_Annual_2014-Appendix_A-Revised_AAFCO_Nutrient_Profiles-Final_092214.pdf
  6. Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, załącznik VII. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32009R0767
  7. FEDIAF (2019). Code of Good Labelling Practice for Pet Food. https://europeanpetfood.org/wp-content/uploads/2022/02/FEDIAF_labeling_code_2019_onlineOctober2019.pdf
  8. USDA FoodData Central. Beef, ground, 90% lean meat / 10% fat, raw (FDC 174030) i Chicken, broiler or fryers, breast, skinless, boneless, meat only, raw (FDC 171077). Wołowina, kurczak
  9. Frazzini, S. i wsp. (2024). Chemical-functional characterization of Ascophyllum nodosum and Phymatolithon calcareum and dietary supplementation in post-weaning pigs. Frontiers in Veterinary Science, 11, 1431091. https://doi.org/10.3389/fvets.2024.1431091