Wapń - Ca

Wraz z fosforem stanowi główny składnik kości oraz zębów — w organizmie psa i kota około 99% wapnia znajduje się w szkielecie [1]. Pozostały 1% krążący we krwi jest jednak absolutnie kluczowy: warunkuje prawidłowy skurcz mięśni (w tym serca), przewodnictwo nerwowe oraz krzepnięcie krwi. Wapń zawsze rozpatruje się w parze z fosforem, a ich stosunek (Ca:P) — optymalnie ok. 1,2:1–1,4:1 u psa i 1,1:1–1,3:1 u kota — jest ważniejszy niż sama ilość wapnia [1]. Czyste mięso jest bogate w fosfor, a ubogie w wapń, dlatego karmienie psa lub kota samym mięsem bez źródła wapnia drastycznie zaburza tę proporcję i prowadzi do niedoboru — nawet gdy wapnia teoretycznie nie brakuje. Niedobór wapnia to jeden z najczęściej stwierdzanych problemów diet domowych [2]. Więcej w artykule stosunek wapń:fosfor.

W czym występuje: Surowe mięsne kości (szyjki, skrzydełka, korpusy drobiowe, kości królicze) albo suplementy celowane — konieczne w barfie gotowanym. Skorupki jaj, węglan i cytrynian wapnia podnoszą wapń bez fosforu; mączka kostna i hydroksyapatyt dodają oba pierwiastki [3].

Niedobór: Organizm „kradnie" wapń z kości, by utrzymać jego stały poziom we krwi (wtórna nadczynność przytarczyc). U szczeniąt i kociąt deformacje kości oraz złamania patologiczne mogą pojawić się w ciągu tygodni, u dorosłych postępuje cicha osteoporoza i rozchwianie zębów [3]. Pułapka: prawidłowy wynik wapnia we krwi nie wyklucza niedoboru — organizm długo maskuje problem kosztem szkieletu.

Nadmiar: Daje twarde, białe, kredowe stolce, zaparcia (u kota grożące megacolon) i upośledza wchłanianie cynku, miedzi oraz żelaza [1]. Dorosły, zdrowy pies dobrze toleruje umiarkowany nadmiar, bo ogranicza wchłanianie wapnia z jelit [4] — ale szczenięta ras dużych i olbrzymich tego nie potrafią, a nadmiar w okresie wzrostu trwale zaburza kształtowanie chrząstki i stawów [5].

Mechanizm: dlaczego nadmiar kości się „samowydala"

Wapń w surowych kościach nie jest wolny — występuje w postaci twardego minerału (hydroksyapatytu). Żołądek musi go najpierw rozpuścić kwasem solnym. Jeśli zwierzę zje za dużo kości naraz, żołądek nie nadąża z produkcją kwasu, a nadwyżka trafia do jelita w nieprzyswajalnej formie i zostaje wydalona — stąd twardy, kredowo-biały kał. Suplementy typu skorupki jaj to chemicznie węglan wapnia: reaguje z kwasem żołądkowym błyskawicznie, więc dawka „na oko" może drastycznie odkwasić żołądek mięsożercy i pogorszyć trawienie białka oraz neutralizację bakterii. Dodatkowo wapń, cynk, miedź i żelazo konkurują w jelitach o te same receptory — gwałtownie uwolnione sole wapnia zalewają je wolnymi jonami i blokują wchłanianie mikroelementów [1]. Wapń z kości uwalnia się powoli, stabilnie i w towarzystwie fosforu, dzięki czemu jelita mają czas na wchłonięcie reszty składników. Węglan wapnia nie jest zły — trzeba go tylko suplementować z głową, a dietę bilansować w ujęciu kilkudniowym, nie co do grama w jednym posiłku.

Na co uważać

Wapń nie wchłania się prawidłowo z jelit bez witaminy D — to nierozłączna para [3]. U kota jest to szczególnie istotne, bo koty praktycznie nie syntetyzują witaminy D w skórze i są niemal całkowicie zależne od jej źródeł w diecie — wątroby, tłustych ryb, żółtka [6]. Koty mają też węższy margines błędu niż psy, a wiele z nich obgryza mięso i zostawia kość — opiekun myśli, że dieta jest „kostna", a realnie wapnia brakuje; pomagają wtedy mielone kości, przepiórka, pisklęta jednodniowe albo policzony suplement. Licz realną podaż wapnia z konkretnego składnika, nie sam procent kości w misce — różne kości mają bardzo różną zawartość minerałów. Wzrost, ciąża, laktacja i choroba nerek to sytuacje, w których recepturę warto skonsultować z lekarzem weterynarii.

Źródła

1. National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, Chapter 7 — Minerals. National Academies Press. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats
2. Pedrinelli V, Zafalon RVA, et al. (2019). Concentrations of macronutrients, minerals and heavy metals in home-prepared diets for adult dogs and cats. Scientific Reports 9:13058. https://doi.org/10.1038/s41598-019-49087-z
3. Stockman J, Villaverde C, Corbee RJ (2021). Calcium, Phosphorus, and Vitamin D in Dogs and Cats: Beyond the Bones. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. https://doi.org/10.1016/j.cvsm.2021.01.003
4. Stockman J, Watson P, Gilham M, et al. (2017). Adult dogs are capable of regulating calcium balance, with no adverse effects on health, when fed a high-calcium diet. British Journal of Nutrition 117(9):1235-1243. https://doi.org/10.1017/S0007114517001465
5. Tryfonidou MA, Holl MS, Vastenburg M, et al. (2002). Hormonal regulation of calcium homeostasis in two breeds of dogs during growth at different calcium intakes. Journal of Nutrition 132(11 Suppl):3363S–3366S. https://doi.org/10.1093/jn/132.11.3363
6. How KL, Hazewinkel HA, Mol JA (1994). Dietary vitamin D dependence of cat and dog due to inadequate cutaneous synthesis of vitamin D. General and Comparative Endocrinology 96(1):12–18. https://doi.org/10.1006/gcen.1994.1154