Selen - Se

Selen jest kluczowym antyoksydantem — wchodzi w skład peroksydazy glutationowej i wspólnie z witaminą E tworzy tarczę chroniącą błony komórkowe przed uszkodzeniami [1] [2]. Jest też niezbędny do konwersji hormonów tarczycy (T4 → T3 przez dejodynazy selenozależne) oraz wspiera układ odpornościowy i rozrodczy. Norma NRC dla dorosłego psa to MR 35 µg, RA 87,5 µg / 1000 kcal ME (górny limit SUL 500 µg); u kota RA wynosi 75 µg / 1000 kcal ME [1].

W czym występuje: Najlepszym źródłem są nerki, a w dalszej kolejności wątroba, czerwone mięso mięśniowe i ryby morskie (lepiej małe gatunki — sardynki, szproty, śledzie — niż duże drapieżniki) [1]. Wartościowym dodatkiem są jaja. Uwaga: wartość selenu w kalkulatorze jest obarczona dużym błędem, bo jego zawartość w surowcu zależy od regionu i paszy — polskie gleby są ubogie w selen, więc polskie mięso bywa w niego ubogie [2].

Niedobór: Rzadko występuje samodzielnie — zazwyczaj idzie w parze z brakiem witaminy E. Prowadzi do osłabienia odporności, pogorszenia sierści, a w skrajnych przypadkach do kardiomiopatii [2]. Koty karmione monotonnie samym drobiem, bez nerek i ryb, są szczególnie narażone.

Nadmiar: Selen ma wąskie okno bezpieczeństwa. Przewlekłe przedawkowanie suplementami prowadzi do selenozy: charakterystycznego czosnkowego zapachu z pyska, matowienia i masowego wypadania sierści, łamliwości i deformacji pazurów oraz uszkodzeń wątroby [3]. Z naturalnych źródeł (nerki, ryby) przedawkowanie jest praktycznie niemożliwe — ryzyko pojawia się wyłącznie przy suplementacji. U kota o błąd jest łatwiej ze względu na małą masę ciała i bardzo małe dawki robocze, choć badania wskazują, że gatunkowa tolerancja kota na selen jest co najmniej taka jak psa [4].

Na co uważać

Selen i witamina E współpracują — przy diecie bogatej w wielonienasycone kwasy tłuszczowe (tłuste ryby, tran) rośnie zapotrzebowanie na oba składniki, więc „selen w normie" może nie wystarczyć, jeśli witamina E jest za nisko [1]. Przy częstym podawaniu ryb morskich część selenu jest zużywana na wiązanie rtęci. Najlepsza strategia to różnorodność naturalnych źródeł: regularne nerki, rotacja mięs i okazjonalne małe ryby morskie. Jeśli suplementacja jest konieczna — wyłącznie selenometionina lub drożdże selenowe w mikrodawkach, nigdy selenian sodu, najlepiej po konsultacji z dietetykiem [5].

Źródła

1. National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats. National Academies Press. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats
2. Zentrichova V, Pechova A, Kovarikova S (2021). Selenium and Dogs: A Systematic Review. Animals 11(2):418. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7915357/
3. Merck Veterinary Manual. Selenium Toxicosis in Animals. https://www.merckvetmanual.com/toxicology/selenium-toxicosis/selenium-toxicosis-in-animals
4. Todd SE, et al. (2012). Selenium status in adult cats and dogs fed high levels of dietary inorganic and organic selenium. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22307479/
5. Hand MS, Thatcher CD, Remillard RL, Roudebush P, Novotny BJ (2010). Small Animal Clinical Nutrition, 5th Edition. https://www.markmorrisinstitute.org/sacn5.html