Mangan - Mn

Mangan jest niezbędny do syntezy glikozaminoglikanów — podstawowych składników chrząstki stawowej, więzadeł i macierzy kostnej. Bez odpowiedniej ilości manganu jakość tych tkanek stopniowo się pogarsza, nawet gdy wapnia i fosforu jest w normie [1]. Jest też kofaktorem mitochondrialnej dysmutazy ponadtlenkowej (MnSOD) — jedynego enzymu antyoksydacyjnego działającego bezpośrednio w mitochondriach — oraz uczestniczy w metabolizmie tłuszczów, węglowodanów i w funkcji rozrodczej [1] [2]. To jeden z najczęstszych cichych niedoborów w BARF: typowa dieta mięso + kości + wątroba pokrywa często zaledwie 30–60% normy [1] [3].

W czym występuje: Zielony (nieoczyszczony) żwacz, omułki nowozelandzkie, małże i ostrygi. Mięso, kości i wątroba praktycznie nie zawierają manganu — dołożenie podrobów go nie naprawi. Uwaga: skład omułków jest bardzo zmienny (gatunek, sezon, partia), więc bez danych producenta nie zakładaj, że „dodałem omułki, więc temat załatwiony".

Niedobór: Spowolnienie wzrostu i deformacje szkieletu u młodych zwierząt, luźne więzadła, gorsza jakość chrząstki u dorosłych, zaburzenia rozrodcze oraz matowienie i rudzenie ciemnej sierści. Objawy narastają powoli i cicho — pies czy kot może latami funkcjonować pozornie normalnie, podczas gdy chrząstki i więzadła tracą jakość. Szczególnie groźne u rosnących szczeniąt dużych ras [1].

Nadmiar: Toksyczność z żywności jest praktycznie nierealna ze względu na niski stopień wchłaniania — nadwyżka zostaje wydalona [4]. Jedyne ryzyko to bardzo wysoka suplementacja (zwłaszcza form nieorganicznych), która może ograniczać wchłanianie cynku.

Różnica gatunkowa

U kotów typowy BARF (mięso + wątroba + kość) również rzadko pokrywa normę, a danych o manganie u kotów jest znacznie mniej niż u psów [2]. Pojawia się tu charakterystyczna pułapka: duża ilość wątroby wołowej (bogatej w miedź) pogarsza sytuację, bo nadmiar miedzi antagonizuje wchłanianie manganu — kot dostający 5–7% wątroby wołowej bywa paradoksalnie bardziej narażony na względny niedobór manganu [1]. Nie zakładaj, że kot „sobie poradzi": w naturze zjada całą ofiarę wraz z treścią jej przewodu pokarmowego, a domowy BARF z „czystych" tkanek jest tego pozbawiony.

Na co uważać

Wysoki wapń (kości) i żelazo (mięso czerwone) pogarszają wchłanianie manganu, dlatego źródła manganu — żwacz, omułki, suplement — najlepiej podawać w innym posiłku niż kości [1]. U kotów dochodzi antagonizm z miedzią z wątroby, zob. Miedź. Jeśli suplementujesz, formy chelatowe (bisglicynian) są znacznie lepiej przyswajalne niż siarczan czy tlenek. Szczególnie pilnuj bilansu u szczeniąt dużych ras oraz suk i kotek w ciąży.

Źródła

1. National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, Chapter 7 — Minerals. National Academies Press. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats
2. Hand MS, Thatcher CD, Remillard RL, Roudebush P, Novotny BJ (2010). Small Animal Clinical Nutrition, 5th Edition. https://www.markmorrisinstitute.org/sacn5.html
3. Moravszki L, Krizsán J, Freiler-Nagy Á, et al. (2025). Assessment of mineral adequacy in preprepared raw dog foods labeled as complete. Scientific Reports. https://doi.org/10.1038/s41598-025-27388-w
4. WikiVet contributors. Manganese — Nutrition (WikiVet). https://en.wikivet.net/Manganese_-_Nutrition