Miedź - Cu

Niezbędna do powstawania i aktywności czerwonych krwinek, pełni funkcję kofaktora w wielu reakcjach biochemicznych. Bez miedzi żelazo nie zostanie prawidłowo wbudowane w hemoglobinę — pies lub kot z niedoborem miedzi może mieć anemię nawet przy wystarczającej podaży żelaza [1]. Miedź odpowiada też za pigmentację skóry i sierści (produkcja melaniny) oraz, przez enzym oksydazę lizylową, za tworzenie kolagenu i elastyny — czyli zdrowie tkanki łącznej, stawów, naczyń i prawidłowe gojenie ran [2]. To składnik, który wymaga liczenia, a nie szacowania na oko: dwie diety z identycznym procentem wątroby mogą mieć zupełnie inny wynik miedzi.

W czym występuje: Wątroba ssaków — przede wszystkim wołowa i jagnięca. Wątroba drobiowa zawiera kilkanaście razy mniej miedzi i sama prawie nigdy nie wystarcza. Około 5–7% wątroby wołowej lub jagnięcej zwykle pokrywa zapotrzebowanie [2].

Niedobór: Do niedoborów dochodzi rzadko przy zbilansowanej diecie z mięsem i podrobami. Najczęstszy w dietach opartych na drobiu bez wątroby wołowej lub jagnięcej oraz w wyniku zaburzeń wchłaniania spowodowanych nadmiarem cynku, wapnia lub witaminy C. Objawy: rdzawienie i blaknięcie sierści (szczególnie u psów ciemnoumaszczonych — czerń przechodzi w rdzawy odcień), anemia nieustępująca po suplementacji żelazem oraz gorsze gojenie ran [1].

Nadmiar: U większości zdrowych psów i kotów niewielki nadmiar jest sprawnie usuwany przez wątrobę i wydalany z żółcią. Miedź kumuluje się jednak w wątrobie, a przewlekły nadmiar uszkadza ją po cichu, bez wczesnych objawów (hepatopatia miedziowa) [3].

Różnica gatunkowa i rasy predysponowane

Niektóre rasy psów mają genetyczną predyspozycję do gromadzenia miedzi w wątrobie. Klasyczny przykład to bedlington terrier z mutacją genu COMMD1, uniemożliwiającą prawidłowe wydalanie miedzi [4]. Predysponowane są też labrador retriever, doberman, West Highland white terrier i dalmatyńczyk [5]. U tych ras sensowne jest okresowe monitorowanie parametrów wątrobowych (ALT, ALP, bilirubina), trzymanie się dolnej granicy podaży miedzi, a przy chorobie wątroby — dieta konsultowana z weterynarzem. Koty tolerują wahania miedzi lepiej niż psy i nie mają opisanych predyspozycji rasowych do toksykozy miedziowej; przy rozsądnych ilościach wątroby nadmiar jest u nich mało prawdopodobny [1].

Na co uważać

Cynk i miedź konkurują o wchłanianie — nadmierna suplementacja cynku może wywołać wtórny niedobór miedzi i odwrotnie [1]. Więcej w artykule Cynk. Przy anemii nie zakładaj automatycznie niedoboru żelaza — sprawdź też miedź (zob. Żelazo). Jeśli kalkulator pokazuje niedobór miedzi, najpierw zmień rodzaj wątroby na wołową lub jagnięcą, zanim sięgniesz po suplement; jeśli już używasz wątroby wołowej, nie dodawaj suplementu miedzi bez wyraźnej potrzeby.

Źródła

1. National Research Council (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats, Chapter 7 — Minerals. National Academies Press. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats
2. Amundson LA, Kirn BN, Swensson EJ, Millican AA, Fahey GC (2024). Copper metabolism and its implications for canine nutrition. Translational Animal Science. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10787350/
3. Center SA, Richter KP, Twedt DC, et al. (2021). Is it time to reconsider current guidelines for copper content in commercial dog foods?. JAVMA 258(4):357. https://doi.org/10.2460/javma.258.4.357
4. van De Sluis B, Rothuizen J, Pearson PL, van Oost BA, Wijmenga C (2002). Identification of a new copper metabolism gene by positional cloning in a purebred dog population (COMMD1/MURR1). Human Molecular Genetics 11(2):165-173. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11809725/
5. Dirksen K, Fieten H (2017). Canine Copper-Associated Hepatitis. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28063745/