Wróć do bazy wiedzy

EPA + DHA (Kwasy tłuszczowe Omega-3 długołańcuchowe) w diecie psa i kota

Krótki przewodnik po roli składnika EPA + DHA (Kwasy tłuszczowe Omega-3 długołańcuchowe) w żywieniu psów i kotów.

EPA + DHA (Kwasy tłuszczowe Omega-3 długołańcuchowe)

EPA (kwas eikozapentaenowy) to jeden z najmocniejszych naturalnych czynników przeciwzapalnych — moduluje produkcję prostaglandyn i leukotrienów, „gasząc" stany zapalne w stawach, jelitach, nerkach i skórze [1]. DHA (kwas dokozaheksaenowy) to z kolei główny budulec mózgu i siatkówki oka, kluczowy dla układu nerwowego i wzroku — szczególnie u młodych i u samic w ciąży [2]. Oba są ekstremalnie podatne na utlenianie (jełczenie), dlatego suplementacja olejów rybnych zawsze musi iść w parze z odpowiednią dawką witaminy E (chyba że producent dodał ją już do butelki).

To jeden z najważniejszych składników do dopilnowania w BARF: mięso zwierząt lądowych jest zalewem omega-6 (stosunek omega-6:omega-3 rzędu 10:1–20:1), a długołańcuchowych omega-3 ma praktycznie brak. Dieta bez sensownego źródła EPA+DHA jest więc chronicznie przechylona prozapalnie, nawet jeśli zwierzę wygląda zdrowo — szkody narastają latami [3].

W czym występuje: Małe tłuste ryby morskie (sardynki, szproty, śledzie, makrela atlantycka) podawane surowe i całe 2–3 razy w tygodniu — najlepszy wybór, bo mają niską aktywność tiaminazy i wnoszą też białko, jod, selen i witaminę D. Dalej olej rybi z mięsa ryb (najlepiej z sardynek lub anchois, w formie triglicerydowej), olej z alg morskich (Schizochytrium — ratunek przy alergii na ryby, bogaty w DHA) oraz olej z kryla. Tran NIE jest dobrym źródłem EPA+DHA — zawiera za dużo witaminy A i D, żeby stosować go jako narzędzie do uzupełniania omega-3.

Niedobór: Zaburzenia rozwoju szczeniąt/kociąt (mózg, siatkówka), nasilenie alergii, atopowe zapalenie skóry, matowa sucha sierść oraz bolesne zwyrodnienia stawów [1] [4]. U kotów dochodzi pogorszenie funkcji nerek (a przewlekła choroba nerek to najczęstsza przyczyna śmierci starszych kotów) i skłonność do IBD.

Nadmiar: Przy ekstremalnych dawkach (wielokrotność normy) EPA i DHA hamują agregację płytek krwi i wydłużają czas krzepnięcia — warto odstawić oleje na kilka dni przed planowanymi zabiegami (kastracja, sterylizacja). Zbyt duża dawka jednorazowa wywołuje biegunkę tłuszczową. Przy normalnych dawkach żywieniowych przedawkowanie jest bardzo trudne; realniejszym problemem jest peroksydacja lipidów przy braku witaminy E [5].

Różnica gatunkowa

Oleje roślinne (lniany, konopny) zawierają kwas ALA — roślinne omega-3. Psy przekształcają ALA do EPA/DHA bardzo słabo (poniżej 5–10%), a koty w praktyce w ogóle, bo mają niemal zerową aktywność delta-6-desaturazy [3]. Dlatego olej lniany to nie zamiennik oleju rybiego, a dla kota oleje roślinne jako źródło omega-3 są kompletnie bezwartościowe — mięsożercy muszą otrzymywać EPA/DHA wyłącznie ze źródeł morskich.

U kota dochodzi dodatkowe ryzyko: nadmiar nienasyconych tłuszczów bez witaminy E prowadzi do pansteatitis (zapalenia tkanki tłuszczowej), klasycznie u kotów karmionych głównie tuńczykiem. Tuńczyk nie powinien być bazą diety — kumuluje metale ciężkie i grozi pansteatitis. Ryba ma być narzędziem do dostarczenia EPA+DHA, nie codziennym głównym składnikiem [5].

Na co uważać

Zawsze suplementuj witaminę E przy długotrwałym podawaniu olejów rybnych. Tłuste ryby wnoszą dużo witaminy D — pilnuj sumarycznej podaży, zwłaszcza jeśli jednocześnie używasz tranu lub osobnego suplementu D. Równie ważne jak podniesienie omega-3 jest ograniczenie nadmiaru omega-6 (skóra z kurczaka, tłuszcz drobiowy) — sam olej rybi nie naprawi diety zalanej tłuszczem drobiowym [3]. Regularność jest ważniejsza niż jednorazowe duże dawki — nasycenie błon komórkowych wymaga 8–12 tygodni stałej podaży. Olej rybi przechowuj w lodówce; jeśli ma ostry, nieprzyjemny zapach — wyrzuć.

Normy

NRC 2006: pies RA = 0,11 g/1000 kcal ME, SUL = 2,8 g/1000 kcal; kot RA = 0,025 g/1000 kcal ME (niższe minimum niż u psa, ale kliniczne zapotrzebowanie jest wyższe ze względu na brak konwersji) [6].

Źródła

  1. Bauer JE (2011). Therapeutic use of fish oils in companion animals. JAVMA 239(11):1441-1451. https://doi.org/10.2460/javma.239.11.1441
  2. Zicker SC, Jewell DE, Yamka RM, Buber NA (2012). Evaluation of cognitive learning, memory, psychomotor, immunologic, and retinal functions in healthy puppies fed DHA-rich fish oil. JAVMA 241(5):583-594. https://doi.org/10.2460/javma.241.5.583
  3. Bauer JE (2016). The essential nature of dietary omega-3 fatty acids in dogs. JAVMA 249(11):1267-1272. https://doi.org/10.2460/javma.249.11.1267
  4. Roush JK, Dodd CE, Fritsch DA et al. (2010). Multicenter veterinary practice assessment of the effects of omega-3 fatty acids on osteoarthritis in dogs. JAVMA 236(1):59-66. https://doi.org/10.2460/javma.236.1.59
  5. Lenox CE, Bauer JE (2013). Potential adverse effects of omega-3 fatty acids in dogs and cats. J Vet Intern Med 27(2):217-226. https://doi.org/10.1111/jvim.12033
  6. National Research Council (NRC) (2006). Nutrient Requirements of Dogs and Cats. https://nap.nationalacademies.org/catalog/10668/nutrient-requirements-of-dogs-and-cats